Fitxers
Embargament
Document embargat fins el 2027-07-30Tipus de document
TesiVersió
Versió publicadaData de publicació
Tots els drets reservats
Si us plau utilitzeu sempre aquest identificador per citar o enllaçar aquest document: https://hdl.handle.net/2445/231796
Cuerpo, sexualidad y género. Configuraciones discursivas en la escolarización colombiana durante el siglo XIX
Títol de la revista
Autors
Director/Tutor
Contribució addicional
ISSN de la revista
Títol del volum
Resum
[spa] La presente investigación analiza la configuración histórica del cuerpo, la sexualidad y el género de las infancias en el discurso escolar colombiano durante el siglo XIX. Este estudio contribuye a la comprensión de las raíces históricas de problemáticas contemporáneas relacionadas con estas dimensiones en el ámbito educativo y las relaciones de poder implicadas en su producción. La indagación se sitúa en un momento crucial de la historia educativa del país: los orígenes del sistema de instrucción pública tras la independencia.
El trabajo examina la conformación de discursos escolares sobre el cuerpo, la sexualidad y el género a través de tres objetivos específicos: identificar y caracterizar los discursos presentes sobre estas dimensiones, analizar sus relaciones y articulaciones, y examinar sus transformaciones a lo largo del periodo estudiado. Esta exploración permite comprender cómo la escuela participó activamente en la producción de subjetividades infantiles desde sus inicios.
Metodológicamente, se adoptó una perspectiva genealógica de inspiración foucaultiana. El análisis se desarrolló sobre una base documental amplia que exploró diversos registros discursivos: legislación educativa, manuales escolares, reglamentos, informes administrativos y literatura pedagógica del periodo. Este corpus permitió examinar tanto discursos explícitos como mecanismos implícitos de regulación de las tres dimensiones estudiadas.
El análisis identificó formaciones discursivas distintivas que configuraron un dispositivo pedagógico integrado. Se documentaron estrategias como la naturalización de diferencias sociales, la normalización mediante modelos ideales y taxonomías reguladoras, y la institucionalización que materializó estos discursos en prácticas escolares concretas. En el contexto colombiano se produjo una singular hibridación entre tradición católica y modernidad pedagógica, donde los nuevos lenguajes científicos recodificaron preocupaciones morales tradicionales.
Las conclusiones muestran cómo esta configuración histórica resultó de un intenso trabajo discursivo e institucional con efectos materiales concretos en la distribución de recursos y oportunidades educativas. La investigación contribuye así a comprender la historicidad de categorías que organizan experiencias educativas en la actualidad, aportando elementos para transformar desigualdades persistentes en el sistema educativo contemporáneo y para repensar críticamente las prácticas pedagógicas contemporáneas.
[eng] This research analyzes the historical configuration of body, sexuality, and gender in childhood within Colombian school discourse during the nineteenth century. This study contributes to understanding the historical roots of contemporary issues related to these dimensions in education and the power relations involved in their production. The inquiry is situated at a crucial moment in the country's educational history: the origins of the public instruction system following independence. The work examines the formation of school discourses on body, sexuality, and gender through three specific objectives: identifying and characterizing the discourses present regarding these dimensions, analyzing their relationships and articulations, and examining their transformations throughout the studied period. This exploration enables understanding how schools actively participated in producing children's subjectivities from their inception. Methodologically, the study adopted a genealogical perspective inspired by Foucault. The analysis was developed using a broad documentary base that explored various discursive records: educational legislation, school manuals, regulations, administrative reports, and pedagogical literature of the period. This corpus allowed examination of both explicit discourses and implicit mechanisms regulating the three studied dimensions. The analysis identified distinctive discursive formations that configured an integrated pedagogical device. Strategies were documented including the naturalization of social differences, normalization through ideal models and regulatory taxonomies, and institutionalization that materialized these discourses in concrete school practices. In the Colombian context, a singular hybridization emerged between Catholic tradition and pedagogical modernity, where new scientific languages recodified traditional moral concerns. The conclusions demonstrate how this historical configuration resulted from intensive discursive and institutional work with concrete material effects on the distribution of educational resources and opportunities. The research thus contributes to understanding the historicity of categories that organize educational experiences today, providing elements to transform persistent inequalities in the contemporary educational system and to critically rethink current pedagogical practices.
[cat] La present investigació analitza la configuració històrica del cos, la sexualitat i el gènere de les infàncies en el discurs escolar colombià durant el segle XIX. Aquest estudi contribueix a la comprensió de les arrels històriques de problemàtiques contemporànies relacionades amb aquestes dimensions en l’àmbit educatiu i les relacions de poder implicades en la seva producció. La indagació se situa en un moment crucial de la història educativa del país: els orígens del sistema d'instrucció pública després de la independència. El treball examina la conformació de discursos escolars sobre el cos, la sexualitat i el gènere a través de tres objectius específics: identificar i caracteritzar els discursos presents sobre aquestes dimensions, analitzar les seves relacions i articulacions, i examinar les seves transformacions al llarg del període estudiat. Aquesta exploració permet comprendre com l’escola va participar activament en la producció de subjectivitats infantils des dels seus inicis. Metodològicament, es va adoptar una perspectiva genealògica d'inspiració foucaultiana. L’anàlisi es va desenvolupar sobre una base documental àmplia que va explorar diversos registres discursius: legislació educativa, manuals escolars, reglaments, informes administratius i literatura pedagògica del període. Aquest corpus va permetre examinar tant discursos explícits com mecanismes implícits de regulació de les tres dimensions estudiades. L'anàlisi va identificar formacions discursives distintives que van configurar un dispositiu pedagògic integrat. Es van documentar estratègies com la naturalització de diferències socials, la normalització mitjançant models ideals i taxonomies reguladores, i la institucionalització que va materialitzar aquests discursos en pràctiques escolars concretes. En el context colombià es va produir una singular hibridació entre tradició catòlica i modernitat pedagògica, on els nous llenguatges científics van recodificar preocupacions morals tradicionals. Les conclusions mostren com aquesta configuració històrica va resultar d’un intens treball discursiu i institucional amb efectes materials concrets en la distribució de recursos i oportunitats educatives. La investigació contribueix així a comprendre la historicitat de categories que organitzen experiències educatives en l’actualitat, aportant elements per transformar desigualtats persistents en el sistema educatiu contemporani i per repensar críticament les pràctiques pedagògiques contemporànies.
[eng] This research analyzes the historical configuration of body, sexuality, and gender in childhood within Colombian school discourse during the nineteenth century. This study contributes to understanding the historical roots of contemporary issues related to these dimensions in education and the power relations involved in their production. The inquiry is situated at a crucial moment in the country's educational history: the origins of the public instruction system following independence. The work examines the formation of school discourses on body, sexuality, and gender through three specific objectives: identifying and characterizing the discourses present regarding these dimensions, analyzing their relationships and articulations, and examining their transformations throughout the studied period. This exploration enables understanding how schools actively participated in producing children's subjectivities from their inception. Methodologically, the study adopted a genealogical perspective inspired by Foucault. The analysis was developed using a broad documentary base that explored various discursive records: educational legislation, school manuals, regulations, administrative reports, and pedagogical literature of the period. This corpus allowed examination of both explicit discourses and implicit mechanisms regulating the three studied dimensions. The analysis identified distinctive discursive formations that configured an integrated pedagogical device. Strategies were documented including the naturalization of social differences, normalization through ideal models and regulatory taxonomies, and institutionalization that materialized these discourses in concrete school practices. In the Colombian context, a singular hybridization emerged between Catholic tradition and pedagogical modernity, where new scientific languages recodified traditional moral concerns. The conclusions demonstrate how this historical configuration resulted from intensive discursive and institutional work with concrete material effects on the distribution of educational resources and opportunities. The research thus contributes to understanding the historicity of categories that organize educational experiences today, providing elements to transform persistent inequalities in the contemporary educational system and to critically rethink current pedagogical practices.
[cat] La present investigació analitza la configuració històrica del cos, la sexualitat i el gènere de les infàncies en el discurs escolar colombià durant el segle XIX. Aquest estudi contribueix a la comprensió de les arrels històriques de problemàtiques contemporànies relacionades amb aquestes dimensions en l’àmbit educatiu i les relacions de poder implicades en la seva producció. La indagació se situa en un moment crucial de la història educativa del país: els orígens del sistema d'instrucció pública després de la independència. El treball examina la conformació de discursos escolars sobre el cos, la sexualitat i el gènere a través de tres objectius específics: identificar i caracteritzar els discursos presents sobre aquestes dimensions, analitzar les seves relacions i articulacions, i examinar les seves transformacions al llarg del període estudiat. Aquesta exploració permet comprendre com l’escola va participar activament en la producció de subjectivitats infantils des dels seus inicis. Metodològicament, es va adoptar una perspectiva genealògica d'inspiració foucaultiana. L’anàlisi es va desenvolupar sobre una base documental àmplia que va explorar diversos registres discursius: legislació educativa, manuals escolars, reglaments, informes administratius i literatura pedagògica del període. Aquest corpus va permetre examinar tant discursos explícits com mecanismes implícits de regulació de les tres dimensions estudiades. L'anàlisi va identificar formacions discursives distintives que van configurar un dispositiu pedagògic integrat. Es van documentar estratègies com la naturalització de diferències socials, la normalització mitjançant models ideals i taxonomies reguladores, i la institucionalització que va materialitzar aquests discursos en pràctiques escolars concretes. En el context colombià es va produir una singular hibridació entre tradició catòlica i modernitat pedagògica, on els nous llenguatges científics van recodificar preocupacions morals tradicionals. Les conclusions mostren com aquesta configuració històrica va resultar d’un intens treball discursiu i institucional amb efectes materials concrets en la distribució de recursos i oportunitats educatives. La investigació contribueix així a comprendre la historicitat de categories que organitzen experiències educatives en l’actualitat, aportant elements per transformar desigualtats persistents en el sistema educatiu contemporani i per repensar críticament les pràctiques pedagògiques contemporànies.
Recurs relacionat
Matèries (anglès)
Citació
Col·leccions
Citació
ARIAS ORTIZ, Liliana. Cuerpo, sexualidad y género. Configuraciones discursivas en la escolarización colombiana durante el siglo XIX. [consulted: 30 of September of 2026]. Available at: https://hdl.handle.net/2445/231796